مقاله - بررسی تطبیقی خمریه سرایی در فارسی وعربی

تاریخ ولادت

 

تاریخ تولد او به درستی معلوم نیست  ولی با توجه به تاریخ وفاتش  که سال 329 ه

 

ثبت شده است     ونیز با در نظرگرفتن مدت تقریبی زندگانی او  تولدش ظاهرا در

 

اواسط قرن سوم هجری بوده است       واستاد سعید نفیسی با توجه به اشعاری که

 

حکایت از دوران پیری  وناتوانی او می کند سن اورا حدود 70 سال دانسته است .

 

 

 

- وفات  رودکی را سمعانی به سال 329 ه نوشته وگفته است که او در مولد خود پنج رودک (پنج ده) درگذشت و همانجا به خاک سپرده شد .

 

 

-عوفی در لباب الباب گفته که :"چنان ذکی وتیز فهم بود که در هشت سالگی قرآن

 

را حفظ کرد وقرائت بیاموخت وشعر گفتن ومعانی دقیق می گفت چنانکه خلق بر

 

وی اقبال نمودند ورغبت او زیادت شد واورا آفریدگار تعالی  آوازی خوش وصوتی دلکش داده بود .

 

عوفی در مقدمه همین سخنان نوشته است که :"از مادر نابینا آمده وشاعران

 

نزدیک به عهد او هم که درهمان محیط زندگانیش می زیسته اند وشاعری می

 

کردهاند به این مطلب اشاره نموده اند "  (لباب الالباب عوفی)

 

 

آثار واشعار رودکی

 

از اشعار خود رودکی  وسرودهای دیکر شاعران درباره او ونوشته های صاحب

 

تذکره ها چنین بر می آید که رودکی علاوه بر شعر بلند فارسی  در ادبیات ایران

 

پیش از اسلام  وادب عربی  فنون بلاغت وشیوایی گفتار ونیز فلسفه وحکمت  شهرت داشته است  برای نمونه به ذکر 2 بیت از ایشان می پردازیم :

 

 

-جز به سزاوار میر گفت ندانم      -     ور چه جریرم به شعر وطایی  وحسان

-سخت شکوهم که عجز من بنماید  -    ورچه صریعم ابا فصاحت سحبان

 

ممدوح رودکی امیر سعید نصربن احمد اسماعیل بود که از سال 301 تا 331 

 

پادشاهی کرد وبعید نیست که پیش از امیر نصر  دربار پدر او احمد که به سال 301

 به دست غلامان خود کشته شده ونیز درک کرده باشد رودکی درخدمت امیر نصر

 

تقرلب بسیار داشت  ودر سفر وحضر با او بود  واز ستایش او  ووزیرش

 

ابوالفضل بلعمی  وصلات وجوایز آنان مال فراوان اندوخت وجاه وجلال بسیار یافت  وغیر از این رجال دیگری نیز مدح گفت (تاریخ ادبیات صفا .ج1 .ص138)

 

 

رودکی نزد همه شاعران وادیبان معاصر خوذد در خراسان وماورالنهر به عظمت

 

ومقام شاعری شناخته وتوصیف شده است بعد از او نیز بساری از شاعران بزرگ

 

مانند دقیقی وکسایی وفردوسی وفرخی وعنصری وجز آنان او را به بزرگی

 

مرتبت ستوده  بسا که از او با عنوان استاد شاعران   وسلطان شاعران  یاد کرده اند

 

 

مهمترین اثر او که اکنون جز ابیات پراکنده ای از آن باقی نمانده کلیله ومنه منظوم

 

است این کتاب از متن عربی عبدالله بن مقفع  به امر نصر به فارسی ترجمه شد

 

سپس گویا به تشویق ابوالفضل بلعمی رودکی  آنرا به شعر فارسی  نقل کرد(تاریخ ادبیات صفا)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·          دید رودکی نسبت به زندگی                                       = (جهانبینی او) آنچه که از سروده هایی که از جناب رودکی بر جا مانده بر می‌آید که روزگار جوانی را به نشاط و شادکامی می‌گذرانده که این شادکامی‌اش در روزگار جوانی را در (قصیدة دندانیه) ـ حسب‌حال خودش هستش را بیان می‌کنه / اما مسأله بعدی‌ای که است  اینکه بعضی از ادیبان میان افکار رودکی و خیام یک نوع مشابهت تصور می‌کنند.

و در جواب اینگونه ادبیان ما می‌گوییم که بین مضامین شعری خیام با رودکی هیچ مشابهت فکری وجود ندارد

چونکه تصریح رودکی بر دو گانگی جسم و روح و ذکر معاد و تصریح در باب منزلتهای هر کس در آخرت، گویای تصور رودکی نسبت به حکمت و نظام در کار عالم و آفرینش است. همین نکته بنیادی، خط تفکر رودکی را از خیام جدا می‌کند.

·    رودکی در میان قالب‌های شعری بیش از همه به قصیده توجه داشته و در دیوان شعر او پاره‌ای از اشعار دیده می‌شود که تعداد ادبیات آن از 10 کمتر و بیت اولشان مصرّع است.

مضامین رودکی در قصایدش، وصف طبیعت  ـ مدح ـ مضامین تعزلی و حمری ـ و حسب حال و مرثیه و بعد اینکه قطعه‌هایی از رودکی به جا ماند که از نظر مضمون در بعضی از قطعه‌های شاعر یک وحدت به چشم می‌خورد و بعد هم گفته شده که رودکی نخستین شاهعری است که رباعیاتی از او دیده می‌شود (این مطلب در کتاب سیر رباعی در شعر فارسی ص31 ذکر شده)

*شاید بتوان گفت که گرایشهای حکمی در سروده‌ها شاعری رودکی در کنار مضامین پر نور تعزلی و غنایی برای خوانندة امروزین مایه شگفتی است اما بی‌تردید این استاد شاعران برای بسیاری از معاصران و شاعران بعد از خودش شخصیتی فردگرا است و فردگرایی او به مفهوم گرایش داشتن به مضامین حکمت آمیز و اشعار زهد و پند است. که بعضی از معاصران و شاعران و مقلان بعد از او او را حکیم خطاب کرده‌اند که به ذکر یک نمونه از آن از آقای ابوالعلاء شوشتری اکتفاء می‌کنیم. (از حکیمان خراساسان کو شهید و رودکی * بوشکور و بلخی و بولفتح بستی هکذا)

*نتیجه‌گیری = بنابراین، رودکی شاعری است جبرگرا ـ به خاطر وجود بعضی از مضامین جبرگرایانه در اشعار او (ای آنکه که غمگنی و سزاواری ...) بعد اینکه شاعری است که به نوعی تفکرات خام عرفانی گرایش دارد ـ به خاطر اینکه بعضی از اشعارش مناسب ذوق عارفانی همچن ابوسعید ابوالخیر هستش.

3ـ شاعری است شادکام و بانشاط در ایام جوانی ـ با توجه به آنچه که در قصیدة دندانیه‌اش آمده

4ـ شاعری است مداّح = که در بسیاری از قصایدش به ویژه همین خمریه‌اش شاهد هستیم.

5ـ شاعری است حکیم و خردگرا = به خاطر وجود بعضی از مضامین حکمت گونه و پندآمیز در جای جای اشعارش

 (رودکی در یک کلام ـ از اولین شاعران شادکام و ستایشگر و خردگرای ادبیات پارسی است.

 

 

 

 

 

 

منابع:

 

*کتاب الانساب ،سمعانی

 

*کتاب چهار مقاله عروضی سمرقندی، با حواشی استاد دکتر محمد معین

 

*کتاب لباب الباب عوفی

 

*کتاب شعر العجم ،شبلی نعمانی ،ج 1< ص26

/ 0 نظر / 120 بازدید