نویسنده: مجید عوضوردی مقدم - ۱۳۸٧/٩/٢۱

هر اسمی‌که مورد خطاب قرار می‌گیرد منادا نام دارد، یکی از انواع منادای ‌معرفه اسمی است که در نحو عربی به‌ آن منادای ‌نکرۀ مقصوده گفته‌اند و ما در اینجا از آن به عنوان اسم ‌معرفه به ندا یاد کرده‌ایم

 

معرفه به ندا
1ـ یا طَالِبُ اُکْتُبْ وَاجِبَاتِکَ الدِّراسِیَّةَ. 2ـ یا طالبةُ اُکْتُبِی واجباتِکِ الدِّراسیَّةَ. 3ـ یا طالبانِ اُکْتُبَا واجباتِکُما الدِّراسیَّةَ. 4ـ یا طالباتُ اُکْتُبْنَ واجباتِکُنَّ الدِّراسیَّةَ.

 

اسمهایی که در نمونه‌های بالا مشخص شده‌اند منادای نکرۀ مقصوده نامیده می‌شوند. این‌گونه مخاطبها که مستقیماً مورد خطاب قرار گرفته‌اند و مانند عَلَم، ذو اللّام (اسم دارای الف و لام‌) و مضاف نیستند و در عین حال کاملاً مشخص و معیّن هستند

 

قاعده معرفه به ندا

 

منادای نکرۀ مقصوده اسم نامعیّنی است که با آمدن حرف ندا در ابتدای آن بر شخص یا شیء معیّنی دلالت می‌کند. به عبارت دیگر منادای نکرۀ مقصوده اسم غیر علم، غیر محلّی به «ال»، غیر مضاف و غیر منوّنی است که چون مستقیماً مخاطب قرار گرفته و کاملاً مشخص و معیّن است یکی از انواع معرفه به شمار می‌آید؛ مانند واژه‌های‌ «أستاذ» و «أخت» در عبارات «یا أستاذُ» و «یا اُخْتُ».


قاعده اسم اشاره

 

اسم اشاره اسمی است که برای اشاره به انسان، حیوان یا شیء معینی به کار می‌رود؛ مانند: «هَذا، ذَلِکَ، هَذِهِ و تِلکَ».

 

2ـ اسمهای اشاره به دو دسته تقسیم می‌شوند:
الف) اسمهای اشارۀ مشترک میان مکان و غیر آن؛ ب) اسمهای اشارۀ مختص به مکان.

 

3ـ اسم اشاره در جنس، یعنی تذکیر و تأنیث و در عدد، یعنی افراد، تثنیه و جمع، با مشارٌ إلیه مطابقت می‌کند؛ مانند: «هَذَا قَلَمٌ، هَذِهِ مِنْضَدَةٌ و هَؤُلاءِ رِجَالٌ».

 

اسم اشاره، اعم از مکانی و غیر مکانی، به سه نوع «نزدیک، متوسط و دور» تقسیم می‌شود؛ مانند: «هَذَا، ذَاکَ و ذَلِکَ؛ هُنا، هُناکَ و هُنالِکَ».

 

های تنبیه حرفی است که برای آگاه ساختن مخاطب و متوجه کردن او به مشارٌ إلیه می‌تواند به اول اسمهای اشارۀ نزدیک یا متوسط افزوده شود؛ مانند: «ها» در «هَذَا».

 

کاف خطاب حرفی است که به اسمهای اشاره افزوده می‌شود و در جنس و عدد با مخاطب مطابقت می‌کند، نه مشارٌ إلیه؛ مانند: «کَ» و «کِ» در عبارات «ذَلِکَ قَلَمٌ یا عَلِیُّ» و «ذَلِکِ قَلَمٌ یا فاطِمَةُ».

 

لام بُعد لام مکسوری است که می‌تواند پیش از «کاف خطاب» به اسمهای اشارۀ «أولاءِ» و «هُنا» افزوده شود؛ مانند: «لِـ» در اسمهای‌ اشارۀ «أولالِکَ» و «هُنالِکَ».